صنعت پتروشیمی، که بخشی از دنیای گسترده صنایع شیمیایی است، به تولید محصولات شیمیایی از مواد خام نفتی و گازی میپردازد. محصولات این صنعت با توجه به تکنولوژی بهکار رفته، پیچیدگی فرآیندهای تولید، و میزان نزدیکی به بازار مصرف نهایی، به دو دسته عمده تقسیم میشوند:
محصولات بالادستی یا پایهای که شامل مواد واسط و خوراک برای فرآوریهای بعدی هستند و محصولات پاییندستی که مستقیماً به بازار عرضه میشوند. محصولات پاییندستی، به دلیل نزدیکی بیشتر به بازار مصرف و ارزش افزوده بالاتری که ایجاد میکنند، معمولاً از قیمت بیشتری برخوردار هستند. مثال بارز این دسته از محصولات، پلیمرهای مهندسی هستند که به خاطر روشهای خاص تولید و کاربردهای ویژهشان، ارزش افزوده بالاتری نسبت به سایر مواد پلیمری دارند.
با این حال، این محصولات معمولاً در حجم کمتر تولید میشوند و ارزش افزوده بالایشان تنها زمانی قابل دستیابی است که در مجتمعهای پتروشیمی با نام تجاری شناخته شده و با استفاده از تکنولوژیهای معتبر و مناسب تولید شوند.
مواد اولیه و موارد استفاده از صنایع پتروشیمی
خوراک اولیه صنایع پتروشیمی اغلب از فرآوردههای جانبی به دست آمده در فرایند استخراج نفت خام، مانند میعانات گازی، یا محصولات جانبی حاصل از پالایشگاهها مانند نفتا و اتان استخراجی از گاز طبیعی تهیه میشود.
این محصولات پتروشیمیایی به عنوان مواد اولیه کلیدی در بسیاری از صنایع پاییندستی به کار میروند. از جمله این صنایع میتوان به صنعت نساجی، محصولات آرایشی و بهداشتی، شویندهها، رنگها و رزینها، حلالها، کودها و سموم کشاورزی، لاستیک، کفش و بستهبندی (به ویژه برای محصولات غذایی و دارویی) اشاره کرد که از این محصولات استفاده میکنند.
نفت و مشتقات آن نه تنها در تامین نیازهای انسان در زمینه سوخت، انرژی و الیاف نقشی بنیادی دارند، بلکه موجب پیدایش و توسعه صنایع دیگری از قبیل موارد به شرح زیر گردیده اند:
- همزمان با پالایش نفت خام، کاربرد موتورهای درون سوز نیز جنبه عمومی به خود گرفت و میلیونها ماشین بنزین سوز به بازار عرضه شد.
- امروزه فرآورده های نفتی علاوه بر مصرف در زمینه سوخت وسائط نقلیه ، روغن موتور و غیره در تهیه بسیاری از قطعات مورد نیاز ساخت وسائط نقلیه ، نقش ارزنده ای دارند و تلاش بر این است تا بدنه اتومبیل را نیز از مواد پلاستیکی که آنها را می توان از پلیمریزاسیون « polymerization »ترکیبات نفتی تولید نمود، ایجاد کنند.
- فرآروده های نفتی در تهیه سوخت موشکهای هدایت کننده سفینه های فضایی و ماهواره ها و حتّی در ساخت بسیاری از قطعات داخلی آنها کاربرد و اساسی دارد.
- ماده اولیه بیشتر داروها و حتّی آنتی بیوتیکها« Antibiotics » از ترکیبات نفتی مشتق می شود به ویژه تقریباً تمام مواد پاک کننده ، باکتری کشها « Herbicides bacteria »و غیره از مشتقات نفتی و محصولات پتروشیمی می باشد.
ترکیبات عمده موجود در نفت خام:
- هیدرو کربنهاِ سیر شده زنجیری « Saturated hydrocarbons Chain »
- هیدروکربنهای سیر شده حلقوی « Annular hydrocarbons by garlic » که اصطلاحاً آن را نفتن می گویند.
- هیدروکربنهای سیر نشده زنجیری اتیلن و استیلن«Chain hydrocarbons, ethylene and acetylene are not progressing »
ترکیبات گاز طبیعی: گازهای طبیعی ، بخش گازی شکل مواد نفتی است که همراه با نفت خام در مخازن زیر زمینی وجود دارد و یا از تقطیر نفت خام در دمای پایین تر از ۲۰درجه سانتی گراد بدست می آید. گازهای طبیعی، مخلوطی طبیعی از گازهای متان « Methane gas » (حدود ۸۵%) ، پروپان « Propane »، بوتان « Butanes» ، منو اکسید کربن « Carbon monoxide » ، هیدروژن « Hydrogen » (گاز سنتز) همراه با مقداری دوده است. مصرف عمده آن در کشورهای غیر صنعتی به عنوان یک ماده سوختی است ولی در کشورهای صنعتی از آن در تهیه بسیاری از فرآورده های شیمیایی و صنعتی بسیار مفید و ضروری استفاده می شود.
مطالعات اخیر نشان میداهد که استفاده از منابع گازی برای تامین خوراک طرحهای پتروشیمی در قیاس با نفتا مقرون به صرفه تر است . برای نمونه هزینه تولید اتیلن با خوراک گاز، ۴۰% کمتر از روشهای دیگر است. از این رو امروزه توسعه صنایع پتروشیمی بر پایه خوراک گاز طبیعی مورد توجه قرار گرفته و به این دلیل سمت گیری جهت احداث مجتمع های جدید به سوی مناطق گاز خیز یا در مسیر راه خطوط لوله سراسری گاز می باشد.
به طور کلی می توان تولید مجتمع های پتروشیمی را در پنج گروه اصلی به شرح زیر طبقه بندی کرد:
- محصولات شیمیایی پایه« Basic chemical products »
- پلیمرها « Polymers »
- آروماتیکها « Aromatic »
- کودها و سموم « Fertilizers and pesticides »
- سوخت و مواد هیدروکربوری « Hydrocarbon fuels and materials »
محصولات شیمیایی پایه Basic chemical products:
طیف وسیعی از محصولات را شامل می شود که دارای بالاترین تنوع محصول بین پنج گروه اصلی می باشد. انواع اسیدها،بازهاو نمکهای مربوطه، انواع گازها و مواد شیمیایی دیگر در این گروه قراردارند. از بیشترین ارزش افزوده نسبت به سایر گروه برخوردار هستند هستندکه به دلیل تغییرات کستمر نیازهای بازار، تکنولوژی های تولید آنها به سرعت تغییر می نمایند ، پلیمرها به چهار دسته تقسیم میشوند:
پلیمرها پایه مانند پلی الفینها، پی وی سی ، پلی استایرن، اتیلن و پروپیلن مهترین الفین هایپایه می باشند که جهت ساخت پلیمرهای مختلف، بازارهای بزرگی را به خود اختصاص داده اند.
- پلیمرهای ویژه مانند تفلون
- پلیمرهای مهندسی مانند پلی کربنات و نایلون
- پلیمرهای نیمه مهندسی که داری خصوصیاتی بین پلیمرهای مهندسس و پایه هستندABS
- در ضمن پلیمرها از لحظ منبع به سه گروه اصلی تقسیم بندی میشوند که عبادتند از پلیمرهای طبیعی ، طبیعی اصلاح شده و مصنوعی
رزین یا پلیمریهای طبیعی:
پلیمرهای طبیعی اصلاح شده:
پلیمرهای مصنوعی:
محصولات آروماتیکها Aromatic:
همانند گروه مواد شیمیایی شامل طیف وسیعی از محصولات مانند: بنزین، تولوئن، اورتوزایلن، پارازایلن و آروماتیکهای سنگین و غیره. با وجود تنوع زیاد محصولات این گروه و اهمیت زیاد آنها در تولید، میزان مصرف برخی از محصولات این گروه در مقایسه مقداری با محصولات سایر گروهها ناچیز به نظر می رسد، به طور کلی محصولات شیمیایی و آروماتیک برای پیشرفت صنعتی هر کشور لازم هستند ولیکن علی رغم اهمیتی که دارند با ارزش افزده زیادی ایجاد نمی کنند، به همین دلیل در اکثر کشورها تولید این مواد تنها در مقیاس تولید بسیار زیاد، دارای توجیه اقتصادی می باشد.
ضمن اینکه از صادرات آن نیز صرفه اقتصادی قابل ملاحظه ای حاصل نمی شود، یه همین دلیل اکثر تولید کنندگان این محصولات ، شرکتهای بسیار بزرگ هستند ، لذا فقط چند شرکت خاص که صرفاً در این زمینه فعالیت می کنند و کیفیت محصولات آنها نیز بسیار خوب و شناخته شده می باشد. اقدام به تولید در سطح جهانی و صدور محصولات به کشورهای جهان می کنند.
یک پاسخ
سلام، این یک دیدگاه است.
برای شروع مدیریت، ویرایش و پاک کردن دیدگاهها، لطفا بخش دیدگاهها در پیشخوان را ببینید.
تصاویر نویسندگان دیدگاه از Gravatar گرفته میشود.